Дўкон рўпарасида,

одатдагидай, улфати Шароф

мироб қунишиб турарди.

Қурбонни кўриб чеҳраси

ёришди.

— Зап келдинг-да, ошна!

— деди у шеригининг

елкасига қоқиб. — Ўзи… Шу

десанг, шерик тополмай

тургандим. Кейин-чи, сенга

бир хунук хабарим ҳам

бор…

— Қанақа хунук хабар? —

тўнғиллади Қурбон. —

Айтавермайсанми?

— Йўқ, олдин биттани

бўшатайлик, айтиш қочмас…

Улар дўкондан олиб

чиқилган винони бир четга

ўтиб иккита стаканга бўлиб

қуйишди. Сал ичлари қизиб,

юз-бурунларига қизил

югургач, Шароф юзига

хавотирли тус бериб, бош

чайқади.

— Сен анави…

хотинингни… қўйвор! —

деди у томдан тараша

тушгандай. — Сенга тўғри

келмайди… Э, биз ҳали

ёшмиз. Юрасанми ўшанинг

этагига осилиб?

— Вей! — шишадошининг

ёқасидан олди Қурбон. —

Гапирадиган бўлсанг, очиқча

гапир! Нима демоқчисан

ўзи?

Шароф бир зум сукут

сақлади, кейин ижирғаниб

тупурди.

— Тўғриси, боя хотининг…

бир «Волга»га ўтириб

кетворди.

— Ним-ма? Оғзингга қараб

гапир!

— Қўйвор! — Шароф

ёқасига ёпишган

Қурбоннинг қўлларини

силтаб ташлади-да, ортга

тисарилди. — Жа индамаса…

Ўзим кўрдим деяпман-ку!..

Бунинг-чи, сени аҳмоқ

қилиб юрибди, холос…

Тўғри-да, ишламаган одам

қайси хотинга ёқарди?

Шу гапдан сўнг

Қурбоннинг муштлари

тугилди…

Ҳа, кўнгли сезиб юрганди.

Хотинининг хиёнат қилиб

юрганини пайқагандек

бўлганди. Аммо исботи йўқ

эди, шу боис тилини

тишларди… Мана, энди исбот

топилди. Кўнглидаги

гумонлар ойдинлашди…

— Мен уни ўлдираман! —

асабий пичирлади Қурбон.

— Бўғизлайман уни, ошна!..

Ўзим ҳам анчадан бери

пайқаб юрардим. Энди…

Менга қара, чўнтагимда бир

тийин ҳам пулим қолмабди.

Ҳали мамашка пенсиясини

олса қайтараман. Битта

винога пул бер.

Шароф совуқ тиржайди.

— Олмаса-чи?

— Нимага олмас экан?

Ернинг тагидан бўлсаям

топтираман… Олсанг-чи!..

— Бўпти, кечгача

қайтарасан. Ўзинг биласан,

менам ошиб-тошиб

кетганим йўқ. Хотиндан

яшириб-нетиб

амаллаяпман…

Икки улфат Шарофнинг

охирги пулига яна бир

шиша вино олиб ичишгач,

тарқалишди. Лекин бу

билан Қурбоннинг

хурмачаси тўлмади.

Шарофдан эшитган гап

қонини қиздираверди,

тезроқ уйга қайтиб, Маржон

бувидан пул ундириш

илинжида ҳовлисига

ошиқди…

* * *

— Қанжиқ! — йўл-

йўлакай сўкиниб борарди

Қурбон. — Ҳиқилдоғимга

келди ҳаммаси!.. Ҳаммасига

мана шу кампир айбдор.

«Яхши жойдан экан»

деявериб ҳол-жонимга

қўймаган.

У ҳовлига бостириб кириб

келганда, Маржон буви

томорқада энди униб

чиққан маккажўхорини

ўтаётганди. Юрак олдириб

қўйганиданми, ўғлининг

йўталганини эшитиб даст

ўрнидан турди.

— Ҳой буви, қайдасиз?

Чиқмайсизми мундай!

— Мана ҳозир, кетяпман,

болажоним!..

Маржон буви букчайган

кўйи Қурбонга рўпара

келди.

— Ҳа Қурбонбой,

тинчликми, болам?.. Иссиқ

чой қўйиб берайми?

— Чойни бошимга

ураманми? — ўшқирди у

кампирга кўзларини

чақчайтирганча тикилиб. —

Пул беринг менга, пул!

Пенсия олингандир?

— Вой, қаёқда? —

жилмайиш аралаш бош эгди

Маржон буви. — Ҳали ўн

кун бор-ку пенсияга!..

— Ёлғон гапирманг!..

Анчадан бери сезиб

юрибман, пул яширишниўрганиб олгансиз. Чўзинг

тез, бош оғриб кетяпти!..

— Жон болам, қари

бувингнинг гапигаям

ишонмайсан-а?.. Сендан

яшираманми? Гўримга олиб

кетармидим яшириб? Ахир,

бор-йўғим сеники-ку,

ўзингам яхши биласан-ку!

— Менга қара, кампир, —

пишқирди Қурбон беихтиёр

сенсирашга ўтиб, — Ҳозир

жаҳлим чиқиб турибди.

Озгина кайфим ҳам бор. Э,

бувим бўлсанг ҳам аяб

ўтирмайман. Топиб бер

дедим пулларни!..

— Қўй болам, жон болам,

мени урма! — ялина

бошлади Маржон буви

қалтираб. — Гуноҳга

ботма!.. Бўпти, ҳозир анави…

Қўшнидан қарз олиб

бераман, фақат мени урма,

гуноҳ бўлади!..

— Бўпти, бўлинг тез! —

деди Қурбон пулнинг

дарагини эшитгач

«сиз»лашга ўтиб. — Сизга

беш дақиқа муҳлат. Беш

минг топиб чиқасиз…

Маржон буви

югургилаганча бориб

қўшниси Ойнисанинг

ҳовлисига кирди. Ойниса

бозорда эри билан майда-

чуйда сотиб рўзғорини

тебратарди. Қўшни

кампирнинг ранги ўчиб

кетганини кўрган Ойниса

ташвишланиб сўради:

— Ҳа, эна, сизга нима

бўлди? Бирор ерингиз

оғрияптими?

— Оғриса кошкийди,

қизим! — деди кўзини олиб

қочиб Маржон буви. —

Қурбон қурмағур яна ичиб

кепти. Пул топиб кирмасам

ўлдириб қўяди мени!..

— Вой, — Ойниса

кампирни қўлтиғидан олиб

сўрига бошлади, — Нимага

ўлдиради сизни у ярамас?..

Қани, ўтиринг-чи, эна.

— Ҳалидан бери ҳол-

жонимга қўймайди,

пенсиянгни бер, деб. Йўқ

десам ишонмайди. Шунга…

Жон қизим, беш минг сўм

бериб турмасангиз

бўлмайди. Худо хоҳласа, ўн

кундан кейин пенсиям

келади, қайтараман…

— Нега маҳаллага чиқиб

арз қилмайсиз? — тутоқиб

кетди Ойниса. — Адабини

бердириб қўйсангиз бўлади-

ку! Ахир, онаниям шунақа

хўрлайдими?

— Номус қиламан,

Ойнисахон, одамлардан

номус қиламан. Туққан

боласининг устидан арз

қилиб юрибди, бу

кампирнинг мияси суйилиб

қопти, дейишмайдими?..

— Бирор нарса қилиб

қўйса, унда нима бўлади?!

Эҳ, эна-ей, биламан,

қачондан бери Қурбоннинг

қилиқларига чидаб

келяпсиз… Унингизнинг-чи,

Хосият адабини берсин, ҳа!..

Бугун бозордан чиқиб

келаётсам, қанақадир

мўйловли бир олифта

эркакминан кабоб еб

ўтирибди, яшшамагур! Вой,

барибир қўшничилик-да,

ғалати бўп кетдим. Одамлар

худди қўлларини бигиз

қилиб мени кўрсатиб таъна

қилаётгандай туйилди!..

Маржон буви

рўмолчасини олиб,

кўзларидаги ёшни артаркан

бош чайқаб қўйди.

— Нима қилай? Ўшанда

адашдим. Бировлар мақтаса,

лаққа тушиб қўя қолибман.

Шунинг учун болам

ичкиликка берилиб

кетдимикан, деб ҳам

ўйлайман… Майли, пешонага

ёзилгани-да!.. Қизим, келинг,

ўша зорманда пулни бериб

туринг, бошим балодан

қутулсин, ўргилай!..

Ойниса опа кулди.

— Вой эна-ей, сиздан

пулни қизғанармидим?

Ҳозир, бирпас ўтира туринг-

а, опчиқай. Ҳе, онанинг

қўлига қарамай ҳар бало

бўлгур!..

Ойниса опа ичкаридан пул

олиб чиқиб, Маржон

бувининг қўлига

тутқазаркан қаттиқ

тайинлади:

— Эна, тағин ҳаммасини

бериб юрманг! Оз-оздан

беринг у яшшамагурга!..

* * *

Ярим тунда Хосият ҳеч

нарса бўлмагандай ҳовлига

кириб келди. Сочлари хийла

ёйилган, баданидан ёқимли

атир ҳиди уфуриб турарди.

Кўзи

сўридасигарет тутатиб

ўтирган эрига тушиб таққа

тўхтади.

«Хабар топганга

ўхшайди», деган ўй

хаёлидан кечиб секин

ортига тислана бошлади.

Аммо Қурбон уни аллақачон

кўриб улгурганди.

— Суюқоёқ!!! — ўрнидан

туриб гандираклаганча

хотинига яқинлаша

бошлади Қурбон. — Айт,

кимнинг қўйнидан чиқиб

келяпсан?! Айт! Агар… ўз

оғзинг билан айтмасанг, шу

ернинг ўзида каллангни

узиб ташлайман!..

Маржон буви ўғлидан

қўрқиб хонасидан жилмай

ўтирганди. Қурбоннинг

овози зардали чиққанидан

баттар чўчиб, аста

деразадан мўралади.

Қурбон Хосиятга таҳдид

қилиб бақирарди. Кампир

шошиб пардани туширди-

да, жим ўтириб қулоғини

динг қилди.

— Нимага индамайсан,

ифлос?! — тобора

авжланарди Қурбон.

— Мениям ўзингга

ўхшатма! — тўсатдан тилга

кирди Хосият. — Ундан кўра

ўзинг айт, мен йўғимда

қайси мегажинни уйга

опкириб ётдинг?

— Ҳали шунақами? Вой

ифлос-эй!

Қурбон кутилмаганда

Хосиятнинг юзига шапалоқ

тортиб юборди. Маржон

буви келинининг додлаб

йиғлаганини, Қурбоннинг

эса тинимсиз сўкиниб,

хотинини тепкилай

бошлаганини эшитди.

— Вой шўрим, ўлдириб

қўйса-я?..

Маржон буви нима бўлса

бўлар, деб даст ўрнидан

турди-да, бошига рўмолини

илиб ташқарига чиқди.

— Ҳой, ўғлим, бас қил! —

Қурбоннинг йўлини тўсиб

Хосиятни ўрнидан

турғазишга чоғланган

кампир боши аралаш келиб

тушган тепкидан учиб кетди.

— Вой бошим!.. Вой жони-

им!.. Урма, мени урма,

жувонмарг!.. Қари бувингни

урма!..

Ақл-ҳушини йўқотиб

қўйган бемеҳр ўғил

бувисини яна икки-уч марта

тепиб юборди.

— Вой, нима қилиб

қўйдингиз? — ҳалигина

ерда думалаган кўйи ув

тортиб йиғлаётган Хосият

беҳуш йиқилган

қайнонасининг тепасига

келиб, юрагига қулоқ солган

бўлди. — Нима қилиб

қўйдингиз?.. Ўлдириб

қўйдингиз-ку!..

— Ҳа, қўшнилар, нима

тўполон?

Шу пайт кутилмаганда

Тилаволдининг бақир-

чақирни эшитиб ҳовлига

кириб келганини улар

сезмай қолишди. Маржон

буви ерда думалаб ётар,

Қурбон эса карахт одамдек

қотиб қолганди. Тилаволди

шоша-пиша Маржон бувини

кўтариб олиб сўрига

ётқизди, чойнакдаги совиб

қолган чойдан кафтига

қуйиб кампирнинг юзига

сепди…

Хайрият, Маржон буви

ўзига келди. Бироздан сўнг

кўзларини очиб, инқиллай

бошлади.

— Вой бошим!.. Вой

жоним… Оғриб кетяпти!..

— Вей, гўрсўхта! —

Тилаволди кампирни қўйиб

Қурбоннинг ёқасига ёпишди.

— Нимага урдинг онангни?..

Мана сенга! Мана!

Тилаволдининг аёвсиз

тепкиларидан оғзи-бурни

қонга бўялган Қурбон

чўзилиб қолди. Хосият эса,

меҳрибон келинлардай

қайнонасининг ҳали

бошини, ҳали оёқларини

уқалар, ўзича нималардир

деб юпатган бўларди…

* * *

Бир маҳал юз-кўзлари

қонга бўялган Қурбоннинг

кўзлари дарвозадан кириб

келаётган милиционерларга

тушди. Улар тўппа-тўғри

Қурбон томон бостириб

кела бошлашди.

— Й-йўқ!.. Йў-ўқ!..

Қамашади!.. Мени қамаб

қўйишади!.. Истамайман,

истамайман!.. Ўзимни…

Ўзимни осаман!..

Қурбон жонҳолатда сўри

четида турган арқонни

қўлига олганча, оғил томон

қоча бошлади.

— Ҳ-ҳа-а!.. Етиб

бўпсанлар!.. Ҳозир!.. Ҳозир!..

* * *

— Дадаси, ҳой дадаси,

сизганима бўлди?

Кўзингизни очсангиз-чи!

Қонига беланганча

астойдил оғил тарафга

қочаётган Қурбонни кимдир

туртгандек туйилиб…

кўзларини очди…

Тепасида Хосият йиғлаб

турар, бувиси эса бошини

силаб ўтирарди.

— Мелисалар қани?.. —

шивирлади Қурбон ҳамон

ўзига кела олмай.

— Қанақа мелиса?.. Сиз

уйингиздасиз!.. — деди

Хосият йиғи аралаш

жилмайиб. — Хайрият, Худо

қайтиб берди сизни!..

Бувижон, тўғри-а?.. Худо

қайтиб берди-а

ўғлингизни?..

— Ҳа болам, Худо қайтиб

берди ёлғизгина боламни!..

— жавоб қилди Маржон

буви ҳам йиғидан ўзини

тўхтатолмай…

Қурбон эса ўрнидан зўрға

қўзғалиб, ҳар эҳтимолга

қарши, дарвоза тарафга кўз

ташлаб олди. Ҳақиқатан у

ўзининг уйида. Ҳеч қандай

мелиса йўқ.

Юз-кўзларини ушлаб

кўрди, қон изи ҳам йўқ.

— Буви… Сиз ўлмагансиз-

а? — сўради хавотир

аралаш Маржон бувининг

қўлларини пайпаслаб

кўраркан Қурбон. — Сиз

тириксиз-а?..

— Вой болам-ей, тирик

бўлмасам сенинг тепангда

ўтирармидим… Ўзинг-ку, уч

кундан бери келин

икковимизнинг ўтакамизни

ёрдинг!.. Ҳеч ўзингга

келмайсан. Киннаям солиб

кўрдим, анави Йўлдош

қорини айттириб чиқиб, дам

солдирдим. Қани кўзингни

оча қолсанг…

Алаҳсираганинг

алаҳсираган… Кимларнидир

сўкасанми-ей, кимларнидир

ўлдираман деб дўқ

урасанми-ей!.. Шунчалик

ҳам ичадими одам?..

Қурбон хотини томон

ўгирилди:

— Менга қара, сен… биров

билан юрасанми?..

Хосият беихтиёр ёқасини

ушлади.

— Тавба қилдим-эй, бу

нима деганингиз?.. Жинни

бўлибманми юриб?.. Гулдай

болаларимиз бор-а!..

— Айтганча, болалар

қани?.. Сен… Уларни

онангникига ташлаб

келганинг ростми?..

— Уф-ф, уч кун аввал

ўзингиз қўлларига пул

бериб жўнатдингиз-ку!..

Шундан кейингина

Қурбоннинг хаёли жойига

келиб, кўнгли ўрнига тушган

каби қайтадан Маржон

бувига юзланди.

— Буви… Мени кечиринг!..

Тавба қилдим!.. Ўша куни

кўп ичмагандим… Пиёладаги

ароққа кимдир кул солиб

қўйибди-да… Кечиринг!..

Сенам кечир, хотин!.. Тавба

қилдим!.. Сизларнинг

борингизга шукр!.. Шу

кунгача ичиб келиб,

сизларни безовта қилган

бўлсам, кечиринглар! Энди

оғзимга олмаганим бўлсин

шу зормандани!

Қурбон ўрнидан турди-да,

нимадир эсига тушгандек,

жавонни очди. Жавонда

турган икки шиша ароқни

олиб, зарб билан деразадан

ташқарига улоқтирди…

Қайнона-келин кулгидан

зўрға ўзларини тийиб

туришарди.